STANOWISKO w ramach Projektu COP 2
w sprawie rozwoju produkcji oraz użycia systemów dronowych w Rzeczypospolitej Polskiej
- Wprowadzenie
Systemy bezzałogowe (UAV – Unmanned Aerial Vehicles oraz szerzej UxV – systemy bezzałogowe powietrzne, lądowe i morskie) stają się jednym z kluczowych elementów współczesnego bezpieczeństwa państw, a także nowoczesnej gospodarki technologicznej. Doświadczenia ostatnich konfliktów zbrojnych oraz dynamiczny rozwój technologii cyfrowych wskazują jednoznacznie, że drony stanowią obecnie jeden z najważniejszych instrumentów prowadzenia rozpoznania, operacji bojowych, działań logistycznych oraz operacji specjalnych.
Jednocześnie rozwój technologii dronowych wykracza daleko poza zastosowania wojskowe. Systemy te odgrywają coraz większą rolę w sektorze cywilnym, w tym w:
- monitoringu infrastruktury krytycznej,
- ratownictwie i zarządzaniu kryzysowym,
- rolnictwie precyzyjnym,
- transporcie i logistyce,
- ochronie granic.
Polska dysponuje znaczącym potencjałem w zakresie rozwoju technologii dronowych. Na rynku krajowym funkcjonuje rosnąca liczba firm technologicznych, zespołów badawczo-rozwojowych, ośrodków akademickich oraz startupów zajmujących się projektowaniem i produkcją systemów bezzałogowych. Jednak bez stworzenia spójnej strategii państwowej oraz odpowiedniej infrastruktury organizacyjnej i regulacyjnej istnieje ryzyko, że potencjał ten pozostanie rozproszony i nie zostanie w pełni wykorzystany na potrzeby bezpieczeństwa państwa i rozwoju gospodarki.
- Wyzwania regulacyjne i przestrzeń powietrzna
Jednym z najważniejszych ograniczeń rozwoju technologii dronowych w Polsce jest obecny system regulacji przestrzeni powietrznej.Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej oraz NATO podlega szeregowi regulacji dotyczących bezpieczeństwa lotniczego, które w praktyce znacząco ograniczają możliwość operacyjnego wykorzystania dronów w przestrzeni cywilnej.
W szczególności dotyczą one:
- zakazu lotów nad zgromadzeniami ludzi,
- ograniczeń w lotach nad terenami zurbanizowanymi,
- konieczności zachowania separacji od ruchu lotniczego,
- ograniczeń wynikających z bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej.
W praktyce oznacza to, że znacząca część produkowanych w Polsce systemów dronowych nie posiada obecnie warunków do pełnego testowania i operacyjnego wykorzystania. Dlatego konieczne jest stworzenie zintegrowanego systemu zarządzania ruchem dronów, obejmującego:
- cyfrowy system zarządzania ruchem bezzałogowym (UTM),
- system identyfikacji i monitorowania dronów,
- wyznaczenie stref operacyjnych i testowych dla systemów bezzałogowych,
- integrację z systemami kontroli ruchu lotniczego.
Rozwiązania te powinny być kompatybilne z systemami zarządzania przestrzenią powietrzną funkcjonującymi w strukturach NATO oraz Unii Europejskiej.
- Bezpieczeństwo operacyjne i technologie awaryjne
Wraz ze wzrostem liczby dronów w przestrzeni powietrznej rośnie również ryzyko incydentów i wypadków.
Obecnie znaczna część projektów technologicznych koncentruje się na zwiększaniu:
- zasięgu lotu,
- udźwigu,
- autonomii operacyjnej.
Znacznie mniej uwagi poświęca się natomiast zagadnieniom związanym z bezpieczeństwem operacyjnym i procedurami awaryjnymi. W szczególności konieczny jest rozwój technologii takich jak:
- systemy automatycznego lądowania awaryjnego,
- systemy spadochronowe dla dronów,
- redundancja systemów sterowania i komunikacji,
- autonomiczne algorytmy wyboru bezpiecznego miejsca lądowania.
Bez wprowadzenia takich rozwiązań trudno będzie uzyskać społeczną i regulacyjną akceptację dla szerszego wykorzystania dronów nad obszarami zamieszkanymi.
- Integracja systemów dronowych z systemami sztucznej inteligencji
Współczesne systemy dronowe nie funkcjonują już jako pojedyncze platformy operacyjne. Ich skuteczność wynika z integracji z systemami:
- sztucznej inteligencji,
- analizy danych,
- rozpoznania satelitarnego,
- systemów dowodzenia i kontroli.
Na nowoczesnym polu walki coraz częściej stosuje się zintegrowane systemy operacyjne obejmujące:
- roje dronów zwiadowczych,
- drony uderzeniowe,
- roboty lądowe,
- autonomiczne systemy logistyczne.
Koordynacja tych systemów wymaga zaawansowanych platform informatycznych analizujących w czasie rzeczywistym ogromne ilości danych operacyjnych.
Dlatego konieczne jest stworzenie zintegrowanego systemu dowodzenia operacjami dronowymi, który umożliwi:
- koordynację działań wielu systemów bezzałogowych,
- analizę danych w czasie rzeczywistym,
- wspomaganie decyzji operacyjnych przez systemy sztucznej inteligencji.
- Cyberbezpieczeństwo i odporność systemów dronowych
Systemy bezzałogowe są szczególnie podatne na działania z zakresu walki elektronicznej i cyberataków. Do najczęściej stosowanych metod przeciwdziałania należą:
- zakłócanie sygnału GPS,
- przejmowanie kontroli nad dronami,
- wprowadzanie fałszywych danych do systemów sterowania,
- zakłócanie łączności radiowej.
W związku z tym rozwój technologii dronowych musi być ściśle powiązany z rozwojem kompetencji w zakresie:
- kryptografii,
- cyberbezpieczeństwa,
- walki elektronicznej,
- odporności systemów komunikacji.
Niezbędne jest również tworzenie wyspecjalizowanych zespołów programistycznych, które będą stale rozwijać i aktualizować oprogramowanie systemów dronowych.
- Integracja środowiska technologicznego
Polska dysponuje znaczącym potencjałem w obszarze technologii dronowych, jednak środowisko to jest obecnie silnie rozproszone.
W prace nad systemami bezzałogowymi zaangażowane są:
- przedsiębiorstwa prywatne,
- startupy technologiczne,
- ośrodki akademickie,
- instytuty badawcze,
- środowiska inżynierskie,
- sektor obronny.
Brak systemowej integracji tych środowisk może prowadzić do powielania projektów, rozproszenia zasobów oraz ograniczenia efektu skali.Dlatego konieczne jest stworzenie platformy współpracy integrującej środowisko technologiczne, przemysłowe i wojskowe.
- Utworzenie Centrum Operacji Dronowych RP
Jednym z kluczowych elementów krajowej strategii rozwoju technologii dronowych powinno być powołanie Centrum Operacji Dronowych Rzeczypospolitej Polskiej. Do głównych zadań takiej instytucji mogłyby należeć:
- koordynacja programów badawczo-rozwojowych,
- integracja środowisk technologicznych,
- rozwój systemów operacyjnych i szkoleniowych,
- testowanie nowych technologii,
- opracowywanie standardów operacyjnych dla systemów dronowych.
Centrum mogłoby pełnić rolę narodowego ośrodka kompetencyjnego w zakresie technologii bezzałogowych.
- Ośrodek naukowo-technologiczny dla technologii dronowych
W celu przyspieszenia rozwoju technologii dronowych w Polsce zasadne jest utworzenie wyspecjalizowanego ośrodka naukowo-technologicznego integrującego działalność badawczą, produkcyjną i wdrożeniową. Model taki funkcjonuje w wielu państwach rozwiniętych technologicznie, gdzie w ramach jednego kompleksu funkcjonują:
- instytuty badawcze,
- laboratoria technologiczne,
- linie prototypowe,
- centra projektowe przedsiębiorstw.
Podobny ośrodek mógłby powstać w Polsce w ramach specjalnej strefy ekonomicznej lub parku technologicznego, przy współpracy:
- administracji publicznej,
- uczelni technicznych,
- instytutów badawczych,
- przemysłu prywatnego.
- Wnioski i rekomendacje
W celu pełnego wykorzystania potencjału technologii dronowych w Polsce rekomenduje się:
- Opracowanie narodowej strategii rozwoju systemów bezzałogowych.
- Stworzenie zintegrowanego systemu zarządzania ruchem dronów.
- Rozwój systemów bezpieczeństwa operacyjnego i procedur awaryjnych.
- Integrację systemów dronowych z platformami sztucznej inteligencji.
- Wzmocnienie kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa i walki elektronicznej.
- Integrację środowisk naukowych, technologicznych i przemysłowych.
- Utworzenie Centrum Operacji Dronowych RP.
- Utworzenie ośrodka naukowo-technologicznego dla rozwoju technologii bezzałogowych.
- Podsumowanie
Systemy dronowe stanowią jeden z kluczowych kierunków rozwoju technologicznego współczesnych państw. Polska posiada potencjał, aby stać się jednym z ważnych ośrodków rozwoju technologii bezzałogowych w Europie. Dlatego systemy dronowe są ważnym elementem wielkiego Strategicznego Projektu COP 2. Warunkiem realizacji tego celu jest jednak stworzenie spójnego ekosystemu technologicznego, integrującego potencjał naukowy, przemysłowy i wojskowy kraju oraz zapewniającego odpowiednie warunki regulacyjne i infrastrukturalne dla rozwoju tej strategicznej dziedziny.